Charakterystyka energetyczna budynku – jak czytać i interpretować jej parametry?

Charakterystyka energetyczna pokazuje zapotrzebowanie domu na energię

Charakterystyka energetyczna opisuje zapotrzebowanie budynku na energię związaną z jego standardowym użytkowaniem. W domu jednorodzinnym uwzględnia ogrzewanie i wentylację, przygotowanie ciepłej wody użytkowej oraz chłodzenie, jeśli zostało przewidziane.

Warto odróżnić charakterystykę energetyczną znajdującą się w dokumentacji projektowej od świadectwa charakterystyki energetycznej. Pierwsza dotyczy projektowanego budynku, natomiast świadectwo sporządza się dla istniejącego domu lub jego części. Co do zasady inwestor nowego domu załącza świadectwo do zawiadomienia o zakończeniu budowy albo do wniosku o pozwolenie na użytkowanie. Przepisy przewidują jednak wyjątek m.in. dla określonych domów do 70 m² powierzchni zabudowy wznoszonych na własne potrzeby mieszkaniowe.

EU, EK i EP – trzy wskaźniki o różnym znaczeniu

Najczęściej analizowane parametry podaje się w kWh/(m²·rok).

• EU, czyli energia użytkowa, pokazuje potrzeby energetyczne samego budynku. Wpływają na nią m.in. izolacyjność przegród, stolarka, szczelność, geometria bryły oraz wentylacja.
• EK, czyli energia końcowa, uwzględnia także sprawność systemów technicznych. Pokazuje energię, którą trzeba dostarczyć do budynku, aby pokryć jego potrzeby.
• EP, czyli nieodnawialna energia pierwotna, bierze dodatkowo pod uwagę rodzaj nośnika energii oraz nakład związany z jego wytworzeniem i dostarczeniem. Dlatego na EP duży wpływ mają źródło ciepła oraz wykorzystanie OZE. Dla nowych domów jednorodzinnych maksymalny dopuszczalny wskaźnik EP wynosi obecnie 70 kWh/(m²·rok).

Najprościej: EU opisuje potrzeby energetyczne budynku, EK – energię dostarczaną do jego instalacji, a EP – wykorzystanie nieodnawialnej energii pierwotnej.

Charakterystyka energetyczna jest częścią projektu domu

Charakterystyka energetyczna nie pojawia się dopiero po zakończeniu budowy. Jest elementem projektu technicznego wymaganym przez przepisy. Rozporządzenie dotyczące zakresu i formy projektu budowlanego wskazuje wprost, że część opisowa projektu technicznego zawiera charakterystykę energetyczną budynku. Opracowanie uwzględnia m.in. właściwości cieplne przegród oraz parametry sprawności energetycznej instalacji.

Wszystkie projekty domów z Tooba.pl posiadają charakterystykę energetyczną w ramach standardowej dokumentacji.

Kompletny gotowy projekt domu przeznaczony do adaptacji powinien zatem zawierać takie opracowanie. W Tooba.pl charakterystykę energetyczną dołączamy do każdego projektu domu. Dzięki temu jeszcze przed rozpoczęciem budowy mogą Państwo sprawdzić przewidywane parametry energetyczne i rozwiązania zaproponowanego przez autora projektu.

Po adaptacji wartości mogą się jednak zmienić. Jeżeli projektant zmodyfikuje np. grubość izolacji, rodzaj stolarki, sposób wentylacji albo źródło ogrzewania, powinno znaleźć to odzwierciedlenie również w obliczeniach energetycznych.

Współczynnik U pokazuje jakość cieplną przegród

Ważnym parametrem jest współczynnik przenikania ciepła U, wyrażany w W/(m²·K). Dotyczy całej przegrody, np. ściany, dachu, podłogi, okna lub drzwi. Im niższe U, tym mniej ciepła przenika przez przegrodę przy określonej różnicy temperatur. Nie należy mylić U ze współczynnikiem lambda λ. Lambda określa przewodzenie ciepła przez konkretny materiał, natomiast U opisuje gotową przegrodę złożoną z jej poszczególnych warstw.

Przy analizie projektu warto więc sprawdzić wszystkie główne elementy budynku. Bardzo dobrze ocieplone ściany nie zrekompensują dużych strat przez dach, podłogę albo stolarkę. Warunki Techniczne określają wymagania zarówno w zakresie EP, jak i izolacyjności cieplnej przegród.

Źródło energii może wyraźnie zmienić EP

EP nie zależy wyłącznie od izolacyjności domu. Przy jego obliczaniu stosuje się współczynniki nakładu nieodnawialnej energii pierwotnej wᵢ, przypisane poszczególnym nośnikom energii. Jeżeli nie ma indywidualnych danych dostawcy, obecna metodologia przewiduje m.in. wᵢ = 2,50 dla energii elektrycznej z sieci systemowej, 1,10 dla gazu ziemnego, gazu płynnego i oleju opałowego, 0,20 dla biomasy oraz 0,00 dla energii słonecznej, wiatrowej i geotermalnej.

OZE mogą więc znacząco obniżyć EP. Nie oznacza to jednak automatycznie niewielkiego zapotrzebowania domu na energię. Budynek może osiągać korzystny EP dzięki odnawialnym źródłom, a jednocześnie mieć stosunkowo wysokie EU. Te parametry najlepiej interpretować razem.

Udział OZE i emisja CO₂ uzupełniają ocenę domu

W świadectwie charakterystyki energetycznej podaje się także udział odnawialnych źródeł energii w rocznym zapotrzebowaniu na energię końcową oraz jednostkową wielkość emisji CO₂. Są to – obok EU, EK i EP – podstawowe informacje wykorzystywane przy ocenie energetycznej budynku.

Pierwszy parametr pokazuje udział OZE w bilansie energetycznym budynku, drugi pozwala ocenić emisję związaną z jego zapotrzebowaniem na energię. Nie powinny jednak zastępować analizy pozostałych danych. Wysoki udział OZE nie oznacza automatycznie, że sam budynek ma bardzo małe potrzeby energetyczne.

Jak czytać charakterystykę energetyczną krok po kroku?

1. Najpierw warto sprawdzić EU, aby ocenić potrzeby energetyczne samego budynku.
2. Następnie można przejść do EK i zobaczyć, jak na wynik wpływa sprawność instalacji. 
3. Kolejnym elementem jest EP, które pokazuje znaczenie zastosowanych nośników energii i udziału źródeł odnawialnych.
4. Dopiero później warto przyjrzeć się szczegółom: współczynnikom U ścian, dachu, podłogi i stolarki, rodzajowi instalacji grzewczej, wentylacji oraz OZE.

Taka kolejność pozwala odróżnić dom, który rzeczywiście ma niewielkie potrzeby energetyczne, od budynku, którego korzystny EP wynika przede wszystkim z zastosowanego źródła energii.

Charakterystyka energetyczna nie jest prognozą rachunków!

Wskaźniki wyznacza się według określonej metodologii i przy założeniu standardowego sposobu użytkowania budynku. Nie przewidują więc dokładnie zachowania konkretnej rodziny. Przepisy wymagają uwzględniania parametrów konstrukcji, instalacji oraz źródła ciepła. Na rzeczywiste wydatki wpływają dodatkowo ceny energii, taryfy, temperatura utrzymywana w pomieszczeniach, liczba mieszkańców, zużycie ciepłej wody i warunki pogodowe. Charakterystyka służy przede wszystkim do porównywania budynków i rozwiązań technicznych, a nie do precyzyjnego wyliczenia przyszłych rachunków.

Parametry energetyczne warto sprawdzić już przy wyborze projektu

Na późniejsze zapotrzebowanie domu na energię wpływają decyzje podejmowane jeszcze przed budową: kształt bryły, powierzchnia przeszkleń, izolacja, wentylacja oraz sposób ogrzewania. Dlatego wybierając projekt domu, warto analizować nie tylko metraż i układ wnętrz. Dodatkowo, jeśli podczas adaptacji planują Państwo większe zmiany, warto od razu ustalić z projektantem, jak wpłyną one na EU, EK i EP.

Bibliografia

1. Ministerstwo Rozwoju i Technologii, „Świadectwa charakterystyki energetycznej” – gov.pl – świadectwa charakterystyki energetycznej
2. Ministerstwo Rozwoju i Technologii, „Efektywność energetyczna budynków” – gov.pl – efektywność energetyczna budynków
3. Ustawa z 29 sierpnia 2014 r. o charakterystyce energetycznej budynków.
4. Rozporządzenie w sprawie metodologii wyznaczania charakterystyki energetycznej budynku lub części budynku oraz świadectw charakterystyki energetycznej.
5. Rozporządzenie w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego.
6. Tooba.pl, „Projekt domu – co powinien zawierać?”.