Współczynnik EP – co oznacza i jak wpływa na charakterystykę energetyczną domu?

Współczynnik EP pokazuje zapotrzebowanie na nieodnawialną energię pierwotną

EP jest jednym z podstawowych wskaźników charakterystyki energetycznej budynku. Podaje się go w kWh/(m²·rok). W domu jednorodzinnym obejmuje energię pierwotną związaną z ogrzewaniem, wentylacją, przygotowaniem ciepłej wody użytkowej, a jeśli budynek ma instalację chłodzenia – również z chłodzeniem.

EP nie określa wyłącznie energii zużywanej w domu. Uwzględnia także nakłady związane z pozyskaniem, przetworzeniem i dostarczeniem nośnika energii. Dlatego dwa domy o podobnym zapotrzebowaniu na ciepło mogą mieć różne EP, jeśli korzystają z innych źródeł energii. Nie jest to więc prosty odpowiednik rachunków za ogrzewanie. 

EP, EK i EU opisują różne poziomy zapotrzebowania na energię

W dokumentacji energetycznej danego projektu mogą pojawić się trzy podobne wskaźniki: EU, EK i EP. Nie należy ich stosować zamiennie.

• EU, czyli energia użytkowa, określa energię potrzebną do ogrzewania, wentylacji czy przygotowania ciepłej wody, bez uwzględnienia sprawności urządzeń.
• EK, czyli energia końcowa, uwzględnia już sprawność systemów technicznych. Pokazuje ilość energii, którą trzeba dostarczyć do budynku, aby pokryć jego potrzeby.
• EP, czyli nieodnawialna energia pierwotna, uwzględnia dodatkowo rodzaj nośnika oraz nakład energii potrzebny do jego wytworzenia i dostarczenia.

Dobrze zaizolowany dom może więc mieć mniej korzystny EP, jeżeli korzysta z nośnika o wysokim współczynniku nakładu nieodnawialnej energii pierwotnej.

Źródło energii ma duży wpływ na wartość współczynnika EP w projekcie domu

Przy obliczaniu EP stosuje się współczynniki nakładu nieodnawialnej energii pierwotnej wᵢ. Zgodnie z obowiązującą metodologią dla energii elektrycznej z sieci systemowej współczynnik wᵢ wynosi 2,50. Dla gazu ziemnego, gazu płynnego i oleju opałowego wynosi 1,10. Biomasa ma wartość 0,20, natomiast energia słoneczna, wiatrowa i geotermalna – 0,00.

Zastosowanie OZE może więc obniżyć EP. Nie oznacza to jednak, że sama instalacja odnawialnego źródła energii, jak np. paneli fotowoltaicznych, czyni dom energooszczędnym. Przy dużych stratach ciepła zapotrzebowanie budynku na energię nadal może być wysokie.

Dla nowych domów jednorodzinnych obowiązuje limit EP określony w Warunkach Technicznych

Warunki Techniczne określają maksymalną wartość wskaźnika EP dla nowych budynków. Dla domu jednorodzinnego podstawowa wartość graniczna dla ogrzewania, wentylacji i przygotowania ciepłej wody użytkowej wynosi obecnie 70 kWh/(m²·rok). Jeśli budynek ma instalację chłodzenia, do wartości granicznej dochodzi składnik związany z chłodzeniem.

Spełnienie wymogu EP jest tylko jednym z warunków. Równolegle trzeba zachować wymagania dotyczące izolacyjności cieplnej ścian, dachu, podłogi czy stolarki. Projekt domu powinien więc zarówno ograniczać straty ciepła, jak i przewidywać odpowiednio dobrane instalacje oraz źródła energii.

Niski EP zaczyna się od ograniczenia zapotrzebowania domu na energię

Pierwszym krokiem jest ograniczenie ilości energii potrzebnej budynkowi. Znaczenie mają odpowiednia izolacja ścian, dachu i podłogi, ciepła stolarka, ograniczenie mostków cieplnych oraz szczelne wykonanie przegród.

Wpływ ma także geometria domu. Zwarta bryła ma zwykle mniejszą powierzchnię przegród zewnętrznych w stosunku do kubatury niż budynek o rozbudowanym rzucie. Istotna jest też wentylacja – system z odzyskiem ciepła może ograniczyć część strat związanych z wymianą powietrza.

Dopiero na tej bazie warto dobierać system ogrzewania i udział energii odnawialnej. Pompa ciepła może ograniczyć ilość energii końcowej potrzebnej do ogrzewania, a fotowoltaika zwiększyć udział energii odnawialnej w bilansie budynku. Najlepszy efekt daje jednak zestawienie niskiego zapotrzebowania na energię z efektywnymi urządzeniami.

Niższy EP nie zawsze oznacza niższe rachunki!

EP opisuje zapotrzebowanie na nieodnawialną energię pierwotną, a nie bezpośredni koszt eksploatacji domu. Na rachunki wpływają ceny energii i paliw, taryfy, sposób użytkowania budynku, temperatura w pomieszczeniach, liczba mieszkańców i zużycie ciepłej wody. EP oblicza się natomiast według określonej metodologii i przy przyjętych założeniach.

Dlatego dom z niższym EP nie musi w każdych warunkach generować niższych rachunków. Do oceny kosztów użytkowania trzeba dodatkowo przeanalizować zapotrzebowanie na energię końcową, sprawność instalacji oraz cenę wybranego nośnika.

Współczynnik EP warto analizować już na etapie wyboru projektu

Znacznie łatwiej osiągnąć wymagany standard energetyczny, jeśli uwzględniono go już podczas projektowania domu. Warto zwrócić uwagę na geometrię bryły, powierzchnię przeszkleń, parametry przegród, wentylację oraz przewidziany sposób ogrzewania. Zmiana źródła ciepła lub technologii budowy powinna zostać uwzględniona podczas adaptacji projektu.

W projektach dostępnych w Tooba.pl mogą Państwo sprawdzić podstawowe rozwiązania konstrukcyjne i instalacyjne jeszcze przed zakupem. Dzięki temu łatwiej porównać projekty nie tylko pod kątem układu funkcjonalnego czy powierzchni, ale również rozwiązań wpływających na przyszłe zapotrzebowanie na energię.

EP jako element oceny energooszczędnego domu

Współczynnik EP jest ważnym, ale nie jedynym parametrem opisującym efektywność energetyczną. Pokazuje roczne zapotrzebowanie na nieodnawialną energię pierwotną i pozwala ocenić wpływ zastosowanych źródeł energii na charakterystykę domu.

Przy wyborze projektu warto więc analizować jednocześnie EP, energię użytkową i końcową, izolacyjność przegród oraz system ogrzewania i wentylacji. Dopiero taki zestaw informacji daje pełniejszy obraz przyszłego funkcjonowania budynku. Poszukiwania ułatwią Państwu projekty zawarte w kategorii Domów Energooszczędnych.

Bibliografia

1. Ministerstwo Rozwoju i Technologii – Wymagania dotyczące charakterystyki energetycznej budynków. Budowlane ABC – Wymagania
2. Ministerstwo Rozwoju i Technologii – Słowniczek efektywności energetycznej budynków, w tym definicje energii użytkowej, końcowej i pierwotnej. Budowlane ABC – Słowniczek
3. Rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie – wymagania dotyczące maksymalnego EP.
4. Rozporządzenie Ministra Rozwoju i Technologii z 28 marca 2023 r. zmieniające metodologię wyznaczania charakterystyki energetycznej, m.in. wartości współczynników wᵢ.
5. Ustawa z 29 sierpnia 2014 r. o charakterystyce energetycznej budynków, tekst jednolity.