Dom w standardzie NF40 – co to oznacza i czy warto kierować się nim przy wyborze projektu?

NF40 to historyczny standard domu energooszczędnego

Określenie NF40 zostało upowszechnione przez program dopłat do kredytów na budowę domów energooszczędnych realizowany przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Funkcjonowały w nim dwa poziomy: NF40 dla domów energooszczędnych oraz bardziej wymagający NF15.

Podstawowym kryterium NF40 dla domu jednorodzinnego było osiągnięcie wskaźnika EUco nie większego niż 40 kWh/(m²·rok). EUco określało roczne zapotrzebowanie na energię użytkową potrzebną do ogrzewania i wentylacji. Dla NF15 granica wynosiła 15 kWh/(m²·rok). Program miał charakter wsparcia finansowego i NF40 nie jest dziś parametrem wymaganym przez Warunki Techniczne.

Jeśli więc spotkają Państwo projekt określany jako „NF40”, warto traktować tę nazwę jako informację o zakładanym poziomie energooszczędności, a nie jako aktualny wymóg prawa budowlanego.

NF40 nie jest tym samym, co współczynnik EP!

To ważne rozróżnienie. W NF40 liczba 40 odnosi się do energii użytkowej na ogrzewanie i wentylację, a nie do wskaźnika EP. Obecne Warunki Techniczne posługują się m.in. wskaźnikiem nieodnawialnej energii pierwotnej EP. Dla nowego domu jednorodzinnego maksymalna wartość EP wynosi obecnie 70 kWh/(m²·rok). Jednocześnie obowiązują graniczne współczynniki U dla ścian, dachów, podłóg i stolarki.

EU i EP opisują inne aspekty budynku. Niskie EU oznacza, że dom potrzebuje stosunkowo mało energii użytkowej. EP zależy dodatkowo od źródła energii, sprawności instalacji i udziału OZE. Dom może więc mieć dobrze ocieploną bryłę, a jego EP nadal będzie zależeć od systemu ogrzewania.

Co musiał zapewniać dom w standardzie NF40?

Samo zastosowanie grubej warstwy ocieplenia nie wystarczało. Wytyczne programu obejmowały cały zestaw rozwiązań wpływających na bilans cieplny: odpowiednią izolacyjność przegród, ograniczenie mostków cieplnych, właściwe parametry stolarki, wentylację mechaniczną z odzyskiem ciepła oraz wysoką szczelność powietrzną.

Dla NF40 przyjmowano szczelność na poziomie n50 ≤ 1,0 1/h. Oznacza to, że podczas badania przy różnicy ciśnienia 50 Pa liczba wymian powietrza przez nieszczelności nie powinna przekraczać jednej wymiany objętości budynku w ciągu godziny. Wytyczne uwzględniały również odzysk ciepła z wentylacji i ograniczanie mostków cieplnych.

To pokazuje, że o energooszczędności nie decyduje pojedynczy produkt. Równie ważne są sposób wykonania połączenia ściany z fundamentem i dachem, osadzenie okien, ciągłość termoizolacji czy ograniczenie niekontrolowanych nieszczelności.

Projekt ma większe znaczenie niż sama grubość ocieplenia

Niewielkie zapotrzebowanie na energię łatwiej osiągnąć w domu o zwartej bryle. Im mniej załamań, wykuszy, lukarn i rozbudowanych balkonów, tym mniej miejsc, w których mogą powstać mostki cieplne, oraz korzystniejszy stosunek powierzchni przegród zewnętrznych do ogrzewanej kubatury. 

Znaczenie mają również przeszklenia. Duże okna od dobrze nasłonecznionej strony mogą zapewniać zimą zyski słoneczne, ale niekorzystnie zaplanowane zwiększają straty ciepła i ryzyko przegrzewania latem. Dobry projekt energooszczędny nie polega więc na maksymalnym ograniczeniu okien, lecz na ich świadomym rozmieszczeniu i doborze parametrów.

Dlatego chcąc zbliżyć się do poziomu NF40, warto zacząć od wyboru odpowiedniego projektu, a nie od późniejszego „poprawiania” przeciętnego budynku coraz grubszymi warstwami termoizolacji. Przykłady tego typu projektów znajdziecie Państwo w kategorii domów tanich w budowie oraz projektów domów energooszczędnych.

Czy dom NF40 oznacza niskie rachunki za ogrzewanie?

Niższe zapotrzebowanie na energię użytkową daje dobry punkt wyjścia do ograniczenia kosztów eksploatacji, ale EUco nie jest rachunkiem za ogrzewanie. Na rzeczywiste wydatki wpływają m.in. sprawność źródła ciepła, rodzaj energii, ceny taryf, temperatura utrzymywana we wnętrzach oraz sposób korzystania z budynku. Dom o tym samym EUco może więc generować różne koszty w zależności od zastosowanego systemu grzewczego.

Dlatego oprócz EU warto sprawdzić EK i EP, rodzaj ogrzewania, wentylację oraz założenia dotyczące OZE. Dopiero taki zestaw informacji pozwala rozsądniej ocenić przyszłą eksploatację domu.

NF40 a obecne wymagania – czy ten standard warto brać pod uwagę?

Tak, ale przede wszystkim jako punkt odniesienia. NF40 nie zastępuje obecnych Warunków Technicznych i projekt opisany tym symbolem nie powinien być automatycznie uznawany za zgodny ze wszystkimi aktualnymi wymaganiami.

Od 31 grudnia 2020 roku nowe budynki powinny odpowiadać krajowym wymaganiom dotyczącym budynków o niemal zerowym zużyciu energii. Podczas projektowania sprawdza się zarówno maksymalny wskaźnik EP, jak i izolacyjność cieplna poszczególnych przegród. Jednocześnie EUco na poziomie około 40 kWh/(m²·rok) pozostaje użytecznym kryterium przy porównywaniu projektów. Pokazuje bowiem, czy bryła i przegrody zostały zaprojektowane tak, aby ograniczać zapotrzebowanie na ogrzewanie niezależnie od późniejszego sposobu wytwarzania energii.

Co sprawdzić w projekcie domu przed podjęciem decyzji?

Jeżeli zależy Państwu na domu o parametrach zbliżonych do NF40, warto zacząć od charakterystyki energetycznej projektu. Szczególnie istotne są wskaźniki energii użytkowej, końcowej i pierwotnej oraz współczynniki U głównych przegród. Następnie warto sprawdzić sposób wentylacji, parametry stolarki i rozwiązania ograniczające mostki cieplne. 

Energooszczędność wynika z dobrze przemyślanego projektu, a nie wyłącznie z zastosowania droższych materiałów.

Znaczenie ma także sama forma budynku. Prosta bryła i nieskomplikowany dach często ułatwiają osiągnięcie korzystnego bilansu energetycznego bez niepotrzebnego zwiększania kosztów. 

NF40 jako wskazówka przy wyborze projektu domu

Wybierając projekt, nie warto zawężać się wyłącznie do poszukiwań budynków z oznaczeniem „NF40”. Więcej informacji daje analiza charakterystyki energetycznej, parametrów przegród, instalacji oraz samej bryły. Jeśli zależy Państwu na niskim zapotrzebowaniu na energię, warto zwrócić uwagę na projekty zwarte, dobrze izolowane, z rozsądnie zaplanowanymi przeszkleniami i możliwością zastosowania wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła. Na etapie adaptacji projektant może zweryfikować planowane zmiany oraz ich wpływ na charakterystykę energetyczną.

NF40 pozostaje więc przydatnym punktem odniesienia, ale najważniejsze jest to, jak projekt ogranicza zapotrzebowanie domu na energię i czy zastosowane rozwiązania tworzą spójny, efektywny energetycznie budynek.

Bibliografia

1. Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, „Ekologiczne i energooszczędne budownictwo” – informacje o standardach NF40 i NF15 oraz programie NFOŚiGW: https://www.parp.gov.pl/component/content/article/53915%3Aekologiczne-i-energooszczedne-budownictwo
2. Ministerstwo Rozwoju i Technologii, „Efektywność energetyczna budynków” – aktualne wymagania dotyczące EP i izolacyjności przegród: https://www.gov.pl/web/rozwoj-technologia/efektywnosci-energetycznej-budynkow.? 
3. Ministerstwo Rozwoju i Technologii, Budowlane ABC – „Wymagania” – aktualne zasady dotyczące charakterystyki energetycznej nowych budynków: https://budowlaneabc.gov.pl/charakterystyka-energetyczna-budynkow/wymagania/